Home Boeken Homo Universalis. Moreel kompas voor een nieuwe Europese renaissance

Homo Universalis. Moreel kompas voor een nieuwe Europese renaissance

Categorie:

Beschrijving

Klaas van Egmond, Uitgeverij de Geus, 236 pagina’s****

Zoals zo veel boeken die wij hier bespreken, verdient dit boek eigenlijk meer dan snel doorlezen en een korte bespreking. Bovendien is de reikwijdte ervan veel breder dan de milieuproblematiek. Klaas van Egmond graaft in Homo universalis diep in de menselijke geschiedenis en het denken over de mens. Hij ontleent inzichten aan de filosofie, de kunst, de literatuur, de geschiedenis en diverse wetenschappen. Op basis hiervan schetst hij een nieuw moreel kompas voor de mensheid en hij geeft aan dat dit kompas tot heel andere keuzes moet leiden op tal van terreinen.

Klaas van Egmond is in dit boek letterlijk op zoek gegaan naar een soort heilige graal, een middel waarmee we de grote problemen van dit moment tegelijk kunnen aanpakken zonder nieuwe te veroorzaken. Hij meent deze gevonden te hebben in het ideaal van de Homo universalis uit de renaissance, de mens die zich richt op het goede en het schone.

In dat mensbeeld wordt het midden gezocht tussen tegenpolen: ten eerste tussen het geestelijke domein en het tastbare. Dit heeft Da Vinci in zijn beroemde prent, die de voorplaat van het boek siert, verbeeld met de cirkel, die staat voor de geest en het vierkant, die staat voor de materie. Ten tweede zouden we meer verbinding moeten zoeken tussen het individuele, specifieke en unieke enerzijds, en het collectieve, universele en algemene anderzijds. De mens is “zowel deel als geheel, zowel deel van een collectief als afzonderlijk individu”.

Die beschouwingen leveren een algemeen mensbeeld op van een mens die op zoek is naar de juiste balans tussen de polariteiten. Deugden zijn middelpuntzoekende krachten; ondeugden middelpuntvliedende en daartussen is een dynamisch evenwicht. Van Egmond stelt dat alle catastrofes in de historie zijn de zien als “uit de bocht schieten”, buiten de randen van de cirkel.  Zo verklaart hij de inquisitie en de godsdienstoorlogen als een te grote dominantie van het collectieve & geestelijke en het nazisme, het communisme als een te sterke dominantie van het collectieve & materiële en de ecologische crisis als een te sterke dominantie van het individuele & materiële. Van Egmond ziet duurzaamheid als het bereiken en in stand houden van het midden en vermijden van eenzijdige oriëntaties: “Het is in de eerste plaats een mentale ontwikkeling die alle menselijke aspecten raakt en op alle maatschappelijke terreinen doorwerkt”.

In de laatste hoofdstukken van het boek is beschreven welke consequenties een moreel kompas zou moeten hebben op terreinen als economie, financieel stelsel, eigendom, ecologie, globalisering, onderwijs, gezondheid, migratie en kunst. Dit levert een omvangrijke lijst concrete aanbevelingen op, zoals geldschepping in handen van de staat, beperking van de macht van aandeelhouders, versterking en uitbreiding van soevereiniteit, parlementaire kabinetten, een uniforme CO2-heffing, belasting op grondstoffen, grenzen stellen aan economische migratie, verkleinen van welvaartsverschillen en aanpassing van onderwijs en gezondheidszorg.

Van Egmond vindt dat Europa een voortrekkersrol moet nemen bij het koersen op dit morele kompas en daarmee weer “hart en ziel” kan krijgen.

Het boek is rijk, interessant en ambitieus. De kracht van zit in de fundamentele en brede aanpak. Desondanks gaat het soms diep in detail, terwijl anderzijds de stappen soms wel heel groot zijn en sterk gegeneraliseerd wordt. Voor lezers van dit blad is dit boek interessant omdat de milieuproblematiek vanuit een breed perspectief wordt bezien, waarmee de hardnekkigheid van de vele problemen wordt verklaard en een oplossingsrichting wordt geschetst.

Onno van Sandick

Beoordelingen

Er zijn nog geen beoordelingen.

Wees de eerste om “Homo Universalis. Moreel kompas voor een nieuwe Europese renaissance” te beoordelen